محرم و صفر، فرصتی دوباره است تا بار دیگر زنگار از دل بشوییم و با حضور در مجالس روضه و عزا، با اهل بیت عصمت و طهارت (ع) تجدید بیعت کنیم و البته در این میان، مداحان و واعظان نقش غیرقابل انکاری در تقویت شور و شعور حسینی دارند.  حاج محمد نبوی، یکی از مداحان جوان قزوینی، چهره‌ی نام آشنایی برای مردم قزوین است. وی متولد اسفند 1353 در محله‌ی آمنه خاتون است، نبوی دارای مدرک دیپلم معماری در حال حاضر نیز دانشجوی رشته‌ی الهیات دانشگاه معارف اسلامی قم می‌باشد. وی دارای سه فرزند به نام‌های محمدحسین، زینب و محمدمهدی است و در مغازه‌ای مشغول به کار و فعالیت است.   در زیر، متن گفت‌وگو با ایشان را می‌خوانید. از آقای علی نعیمی‌پور، دوست بزرگوار برای هماهنگی این   مصاحبه نیز تشکر می‌کنم.

- برای خوانندگان و علاقمندان شما خیلی مهم است که بدانند شما چگونه مداح شدید؟

بنده در ابتدای امر در زمینه‌ی تلاوت قرآن کریم کار می‌کردم، به اصطلاح دوره‌ی تحصیلی ابتدایی با تلاوت قرآن سپری شد. در دوره‌ی راهنمایی سال 67 که اواخر دوران جنگ تحمیلی بود، تلاوت قرآن را ادامه دادم تا روزی در حسینیه‌ی آمنه خاتون خدمت «حاج آقا عابدی‌ها» یکی از پیر غلامان معروف قزوین رسیدیم و با توجه به این که ایشان با ابوی‌ام دوست صمیمی هستند،‌ بنده را به ایشان سفارش کردند و ایشان نیز عنایت فرمودند و زمینه‌ی خواندن دعا را برای من فراهم کردند. کم‌کم با خواندن دعا به مداحی علاقمند شدم، بعدها هم حاج آقا عابدی‌ها به مشهد خدمت علی‌بن موسی‌الرضا (ع) تشریف بردند و آنجا سکنی گزیدند و دست ما از دامن ایشان و بهره‌بردن از توانمندی‌ها و راهنمایی‌هایشان کوتاه شد. در آن زمان زمینه‌ی فعالیت نظام‌مند و آموزشی مداحی در قزوین فراهم نبود و بنده نوارهای کاست گوش می‌دادم و در کنار نوارهای حاج آقا عابدی‌ها از نوارهای آقای موسوی سجاسی استفاده‌ی زیادی کردم، از سال 72 به طور رسمی وارد عرصه‌ی خواندن دعا شدم، آن را هم از مسجد و حسینیه‌ی آمنه خاتون شروع کردم. از سال 73 در امامزاده اسماعیل (ع) مداحی کردم و از سال بعد آن نیز منبرخوانی و مجلس خوانی را از منزل حاج آقا شالباف آغاز کردم.

در آن زمان یک سال حاج آقا واعظی، سال بعد حاج آقا خلج و سال بعد حاج محمود کریمی آمدند و سال بعد نیز قرعه مداحی برای اهل بیت (ع) به نام من افتاد.

- در عرصه‌ی تلاوت قرآن کریم،‌ اساتید شما چه کسانی بودند؟

در ابتدای امر، تلاوت قرآن را در مسجد ولیعصر (عج) زیر نظر حاج آقا زندی شروع کردم و در مسابقات قرآنی نیز از رهنمودها و راهنمایی‌های آقای ناجی که داور قرآنی بودند استفاده می‌‌کردم و در خصوص استفاده از نوارهای کاست، مجموعه نوارهای قرآنی استاد عبدالباسط نیز بسیار مورد استفاده‌ام قرار گرفت.

- الگوی اصلی شما در زمینه‌ی مداحی چه کسی بوده است؟

در ابتدا الگوی من حاج آقا عابدی‌ها بود، در حال حاضر الگوی خاصی ندارم.

- با توجه به این که شما در زمینه‌ی صدا فعالیت می‌کنید، آیا با دستگاه‌های موسیقی آشنایی دارید؟

متأسفانه نه، ولی هر کسی بخواهد در زمینه‌ی صدا فعالیت‌ کند، بهتر است صوت خود را در یک دستگاه موسیقی به مخاطب خود ارایه دهد، چون در زمان ما یاد گرفتن مداحی به صورت هیأتی بود و هیأت خوانی بیشتر رواج داشت، زمینه‌ی یادگیری دستگاه‌های موسیقی نبود. البته در تهران برخی مداحان روی دستگاه‌های موسیقی کار می‌کنند.

- با توجه به این که شما یکی از مطرح‌ترین مداحان قزوینی هستید، آیا کلاس آموزشی برای علاقمندان به مداحی دارید؟

در حال حاضر یک جلسه‌ی آموزشی مداحی در دانشگاه آزاد اسلامی قزوین، یک کلاس برای افراد شمال شهر و یک کلاس ویژه نیز در مجموعه‌ی آمنه خاتون برای علاقمندان داریم.

- آنانی که علاقمند به مداحی هستند، کار و فعالیت خود را باید از کجا شروع کنند؟

اولین قدم این است که باید استعدادشان را کشف کنند که آیا صدای خوبی برای این کار دارند یا نه! در مرحله‌ی دوم سعی کنند یک الگوی خوب و تأثیرگذار برای خود انتخاب کنند.

- وضعیت مداحی را در کشور در حال حاضر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

متأسفانه در عالم مداحی، قواعد فعالیت و کار به هم خورده است و تعریف درست آن برای مردم شناخته شده نیست. در حال حاضر به کسی که روضه بخواند، کسی که شور بگیرد، کسی که دعا بخواند و کسی که همه‌ی این کارها را انجام دهد، می‌گویند مداح؛ در حالی که این ظلم است به آن کسی که همه‌ی این کارها را بلد است. مداحی در نظر عوام از منظر تعریف؛ هم اکنون تحریف شده است. در گذشته اگر از مداحی سؤال می‌شد کجا می‌روید، می‌گفتند می‌‌رویم عرض ادب کنیم، در حالی که الآن احساس می‌شود برخی‌ها به دنبال عرض اندام هستند. از عرض ادب تا عرض اندام، یک کربلا فاصله است.

- می‌توانید یک تعریف جامع از مداحی برای خوانندگان ما ارایه کنید؟

از منظر حوزه‌ی فنی، مداح کسی است که بتواند در زمینه‌ی معارف دینی زحماتی را که شاعران کشیده‌‌اند به بهترین شکل و وضعیت به مخاطب منتقل کند، این تنها به آن مفهوم نیست که شعر را خوب بخواند، بلکه باید در زمینه‌ی معارف اسلامی و قرآن مطالعه‌ی زیادی کرده باشد، قواعد ادبی را خوب بداند. مداح باید در زمینه‌ی تفسیر قرآن و دعا کار کرده باشد، به همخوانی عبارت‌های قرآنی و دعای خوانده شده توجه کند و نسبت به مسایل روز جامعه آگاهی کاملی داشته باشد و سطح فکری وی به گونه‌ای باشد که بتواند در صورت لزوم جوابگوی نیاز فکری مردم باشد. به تاریخ اهل بیت، تاریخ اسلام و اماکن مقدس اشراف داشته باشد. ارتباط دایم با علما و آثار آنان بسیار مؤثر است،‌ از نظرات و دیدگاه‌های مراجع عظام و تقلید با توجه به پیشرفت تکنولوژی در خصوص انواع و اقسام عزاداری‌ها مطلع باشد، راه صحیح را از راه ناصحیح تشخیص دهد، به زیبایی‌ها، آسیب‌ها، خطاهای مداحی آشنایی کاملی داشته باشد. این‌ها همه ظاهر فعالیت در عرصه‌ی مداحی است.

در جنبه‌ی باطنی کار هم اخلاص، تقوا و ... مهم است.

- شما مداحی را یک حرفه و شغل می‌دانید؟

امروزه مداحی یک علم است، یعنی از حرفه‌ بالاتر، با توجه به شرایط امروز، پیشرفت تکنولوژی در عصر ارتباطات، مداحی یک علم است. جوانانی که در حال حاضر می‌خواهند وارد مداحی شوند باید به مداحی‌ همانند یک علم توجه کنند. علمی که عشق و هنر با آن آمیخته است. البته مداحی یک حرفه نیز هست، حرفه‌ای که آفت زدایی شده باشد، حرفه‌ای که شغل بودنش بر هنر و عشق موجود در آن غالب نشده باشد. مداحی به عنوان یک حرفه، زیرمجموعه‌‌ای از عشق و هنر است نه بالعکس، حتی در تعابیر مقام معظم رهبری در خیلی جاها، ایشان تعبیر شغل از مداحی دارند. عملاً در جامعه نیز اکثر مداحان از طریق مداحی امرار معاش می‌کنند و به نظر و عقیده‌ی بنده اگر این امرار معاش به آن احساس و عشق، ادب و هنر لطمه نزند، مضر نیست؛ ولی اگر تمام دغدغه‌ی مداح کسب درآمد، شهرت و موقعیت شود،‌ خطرناک است و مداح را به امام حسین نزدیک نمی‌کند که هیچ، بلکه به جریان مخالف ایشان نزدیک می‌کند.

- در مباحث عاشورا، توجه به شعور، بسیار از سوی علما مطرح شده است، نقش مداحان در ایجاد شعور این حماسه‌ی جاوید کجاست؟

مداحی بدون مطالعه معنی و مفهوم ندارد، می‌شود یک نوار صوتی به طور مثال فردی صدای خوبی دارد،‌ طوطی‌وار چیزی را حفظ می‌کند و بدون فهم معنای واقعی اشعار و اشراف کامل بر آن، مطلب را می‌خواند که همانند یک نوار است، اگر مطالعه را از مداحی بگیرند، همانند گرفتن روح از بدن انسان است.

- متأسفانه برخی از مداحان برای درآوردن اشک و گریه مستمعین،‌ حرف‌هایی را می‌زنند که مصداق کوچک کردن جایگاه والای اهل بیت (ع) است، شما به عنوان یک مداح فکر می‌کنید این مسایل ناشی از چیست؟

در مرحله‌ی اول باید از خودشان سؤال کرد چرا این کار را می‌کنند، از نظر مداحی یک دلیلش فقدان مطالعه در بین برخی مداحان است. دومین علت قرار دادن گریه به عنوان محور جلسات مداحی است، متأسفانه برخی شور را بر شعور مقدم می‌دانند که صحیح نیست.

- جامعه شیعه، یک جامعه منتظر است، نقش مداحان در جامعه منتظر مصلح چیست؟

نقش مداحان،‌ همانند نقش کارشناس در زمینه شناسایی طلای ناب از طلای بدلی است که شرط اولیه‌ی آن این است که خود مداح وجودش آمیخته با فلسفه‌ی انتظار باشد و در ثانی فلسفه انتظار در زندگی‌اش جاری باشد. یک انسان منتظر باید در افکار، عقاید،‌ تشخیص‌ها و تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌هایش دقت کند و بیندیشد که مُنتظر از منتظاران چه انتظاری دارد، تا بتواند فرهنگ انتظار را بین عامه‌ تبیین و تشریح کند.

- همه‌ی ائمه و معصومین دارای جایگاه خاص خود هستند، ‌شما به عنوان مداح اهل بیت عصمت و طهارت دوست دارید برای کدامشان بیشتر بخوانید،‌ یا به عبارتی با مداحی برای کدامیک از این بزرگواران لذت می‌برید؟

با روضه‌ی خانم حضرت فاطمه زهرا (س) خیلی حال می‌کنم، در حدیث کسا آمده است که «هُمْ فاطمه و ابیها و بعلها و نبیها»

- آیا تا به حال به دیگر مداحان غبطه خورده‌اید؟

بله، به مداحانی که در خدمت علی‌بن‌ موسی‌الرضا (ع) مداحی می‌کنند، غبطه می‌خورم.

- می‌توانید بگویید چرا؟

چون مداحان آنجا در بهشت خدمت و مداحی می‌کنند و همیشه از خدا خواسته‌ام در محضر معصومین (ع) مداحی کنم، زیرا مستمعین مداحی در جوار بارگاه ائمه و معصومین علاوه بر مردم قطعاً ملائک مقرب خداوند متعال و خود ائمه هستند.

- آیا تا به حال بعد از اجرای مراسم مداحی، مورد انتقاد قرار گرفته‌اید که سند فلان مطلب که بیان کردید چه بود یا این موضوع با عقل جور در نمی‌آید؟

گاهاً برخی‌ها انتقادات تندی را مطرح می‌کنند، ولی چون من هر مطلبی را با ذکر منبع و سند بیان می‌کنم، خیالم راحت است و از منتقد هم می‌خواهم سندش را نشان دهد.

- اگر بتوان جامعه‌ی مداحان را به عنوان یکی از گروه‌های مرجع در جامعه دانست، مداح باید چه ویژگی‌ای داشته باشد تا الگو قرار گیرد؟

در وهله‌ی اول کسی که وارد عرصه‌ی مداحی می‌شود باید در جلسات به تکلیفش عمل کند، یعنی باید تکلیف محور باشد و بعد اگر بخواهد در معرض آفت‌ها و آسیب نباشد، باید مطالعه‌ی دقیق کند. ظهور سبک‌های خاص در مداحی یا پلورالیزم مداحی نشان از فقدان مطالعه در برخی مداحان است. موضوع بعد ارتباط عمیق با علما یا آثار آنان است. اگر این موارد رعایت شود، مسایل حاشیه‌ای برای آنان به وجود نمی‌آید.

- شما در عرصه‌ی مداحی استان فردی بسیار شناخته شده هستید، آیا از شهرت می‌ترسید؟

شهرت آفت مداحی است و مداح باید از آفت بترسد.

- آیا تاکنون در جلسات مداحی و دعا که شما اجرا کرده‌اید، معجزه و عنایتی را دیده‌اید؟

افراد مختلفی بعد از برگزاری مراسم به من گفته‌اند فرضاً در دعای عرفه، خواسته‌ی قلبی‌شان زیارت عتبات بوده است که توانایی انجام آن را به هر دلیلی نداشته‌اند ولی خداوند و ائمه این عنایت را به آن‌ها کرده است، مسایل تا این حد بوده است.

- شعر هم می‌گویید؟

بله

- می‌توانید چند بیت از آن‌را بخوانید؟

تو همان باده فروشی که در میکده‌ات/ یکی از مشتریان آن زینب کبری (س) است، حسین (ع)

پسرانت همگی زینت میخانه عشق/ جرعه نوش قدح‌ات اکبر لیلا است، حسین (ع)

مجلس روضه تو، قطعه‌ای از باغ بهشت/ بانی بزم عزا حضرت زهرا (س) است، حسین (ع)

- رابطه‌تان با فرزندانتان چه طور است؟

سعی می‌کنم رابطه‌ام خوب باشد، تا آنجا که امکان داشته باشد چیزهایی را که می‌خواهند برایشان فراهم می‌کنم، البته ارتباط رفاقتی با آنان را نیز حفظ کرده‌ام، هرگاه از مدرسه محمدحسین که ابتدایی است از من می‌خواهند در آنجا دعا بخوانم، می‌روم و نه نمی‌گویم.

- آیا در کارهای منزل به همسرتان نیز کمک می‌کنید؟

فراوان

- به چه دلیل از اشعار دیگران در مداحی و مولودی استفاده می‌کنید، آیا حس و حال اشعار شعرای دیگر به شما منتقل می‌شود؟

استفاده از شعر شعرای خوب، جزو اصول مداحی است، آشنایی با شاعران، سبک آنان، غزل سرایان، نوحه سرایان گذشته و جدید و بهره‌مندی از آنان بسیار مفید است، هر شاعری طبعی دارد و عقیده‌ دارم به طبع آنان نیز عنایت الهی شده است.

- آیا خودتان در مداحی‌ها، خواسته‌ و مطلب خود را گرفته‌اید؟

من هر چه دارم از اهل بیت عصمت و طهارت است، دیگران چیزی به من نداده‌اند.

- به عنوان یک مداح چه آرزویی از خداوند دارید؟

آرزومندم که ظهور آقا امام زمان (عج) در زمان حیات ما اتفاق بیفتد.

- سفرهای زیارتی کجا رفته‌اید و دوست دارید کجا بروید؟

مکه، مدینه، عتبات عالیات، سوریه، مشهد، دوست دارم جاهایی را که زیارت کرده‌ام دوباره زیارت کنم، ولی خیلی مشتاقم خداوند عنایت کند، زینبیه‌ی مصر، محل دفن نفیسه خاتون، عروس امام صادق (ع) که خانم فاضله‌ای بوده را زیارت کنم.

- آیا فرزند بزرگ شما، محمدحسین علاقه‌ای به مداحی دارد؟

وی هم اکنون 10 ساله و در کلاس چهارم ابتدایی است، به مداحی علاقه‌مند است، ولی در حال حاضر دوست دارد «علامه» شود. من در منزل برخی از خاطرات زندگی علامه طباطبایی را که از بزرگان شنیده‌ام و خوانده‌ام را برای وی بازگو می‌کنم و فرزندم بیشتر از مداحی به فکر علامه شدن است.

- موسیقی هم گوش می‌دهید؟

من موسیقی گوش نمی‌دهم.

- بهترین و تلخ‌ترین خاطره‌ی خود از مداحی را برای ما بازگو کنید؟

شیرین‌ترین خاطره‌ام، خواندن دعای کمیل در سال 86 در بین‌الحرمین از تریبون رسمی بود که عنایت امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) شامل حال من شد، که شب به یادماندنی‌ای را برایم رقم زد.

من تلخی به ذهن ندارم و در دفتر ذهنم هر چه ورق می‌زنم، شیرینی محض است.

- چه توصیه‌ای برای مردم و مداحان دارید؟

به مداحان توصیه می‌کنم قدر فرصت و نعمت الهی قرار گرفتن در جایگاه مداحی اهل بیت را بدانند و طوری عمل و رفتار کنند که جلوتر از مستمعین خود وارد بهشت شوند و از مردم نیز می‌خواهم قدر و جایگاه ذاکرین اهل بیت را بشناسند، چون به واسطه‌ی ذکر ذاکر است که قطره‌ی اشک کوچکی موجب می‌شود که صاحب اشک لایق ورود به بهشت شود.

- نظر شما در خصوص قمه زدن و برهنه شدن در مراسم‌های عزاداری چیست؟

در فتوای علمای گذشته، بر قمه‌زنی صحه گذاشته شده است. که این فتاوی تابع زمان و مکان مورد نظر علمای آن روز بود؛ ولی امروز به دلیل بهره‌گیری نادرست از تکنولوژی، قمه‌زنی از نظر علمای حاضر وهن مذهب و از نظر مخالفین شیعه نیز خودزنی و نوعی توهش پیشرفته محسوب می‌شود و جریان‌های مخالف از قمه‌زنی عزاداران سیدالشهدا سوءاستفاده می‌کند و براساس نص صریح قرآن، شیعه موظف است زمینه‌ی سوءاستفاده را برای مخالفان فراهم نکند. در بحث برهنه شدن نیز باید به فتاوی مراجع تقلید و علما مراجعه شود، باید در نظر داشت با لباس هم می‌توان به بهترین وجه عزاداری کرد. در ضمن در هیچ کجای سیره‌ی اهل بیت (ع) برهنه شدن و قمه‌زدن یافت نمی‌شود و هر چه ائمه‌ی ما، سنتی را برای عزاداری تعریف کرده‌اند، ما به عنوان مأموم موظفیم تابع نظرات امام باشیم و لاغیر.

- آثار چه علمایی را مطالعه می‌کنید؟

آثار علامه طباطبایی، علامه تهرانی، آقای مطهری، شیخ صدوق، شیخ مفید، آثار عرفانی امام (ره)، آثار آقای جوادی آملی، مقاتل معروف نظیر منتهی الامال یا در کربلا چه گذشت،‌ سحاب رحمت، سالار کربلا و .... را مطالعه می‌کنم.

- آخرین کتابی که مطالعه کردید چه بود؟

به مناسبت عیدغدیر خم، کتاب شمیم ولایت، آیت‌اله جوادی آملی را مطالعه کردم.

- با اینترنت نیز آشنایی دارید؟

بله، من حدود 2 ساعت در روز مطالعه می‌کنم که نیمی از آن متعلق به اینترنت است، حتی وبلاگ نیز دارم.

- نشانی آن چیست؟

Nabavi1.blogfa.com

- در اینترنت به دنبال چه چیزهایی می‌گردید؟

بیشتر به دنبال شعر و مقالات جدید هستم و برخی مقالات ناب را از سایت مرکز تبلیغات واشنگتن استفاده می‌کنم.

- با تشکر که در این مصاحبه شرکت کردید.

 



تاريخ : دوشنبه 30 آذر1388 | 12:16 | نویسنده : فرهاد رشوند |
.: طراح احمد موبدی :.